Giải thích hành động “ném đá” dành cho Flappy Bird

The English version is available here.

Sự biến mất của Flappy Bird cũng nhanh và đột ngột như cách bỗng một ngày cả thế giới phát cuồng vì nó. Tất cả mọi người đều trong tâm trạng sửng sốt: Tại sao một người có thể thu nhập đến hơn $50,000 mỗi ngày thông qua game này lại có thể thản nhiên xóa bỏ nó với rất ít lời giải thích?

FlappyBirdNguồn

Flappy Bird thu hút rất nhiều sự chú ý trên thế giới và ở Việt Nam. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa sự đánh giá của người dùng nước ngoài và Việt Nam có thể thấy rõ qua cách người dùng đánh giá về game

catsCác bình luận được Google App sắp xếp theo mức độ “hữu ích”. Các bình luận khác có thể xem đầy đủ ở link này

Rất nhiều bình luận khác bằng tiếng Việt cho rằng tác giả của Flappy Bird ăn cắp ý tưởng từ những game khác, sao chép hình ảnh từ Nintendo, hay chỉ đơn giản là anh ta gặp thời, v.v. Nhiều lời chỉ trích cho sự đơn giản trong cách chơi. Cũng như thế giới, báo chí Việt Nam cũng loay hoay tìm lời giải đáp cho sự thành công của Flappy Bird, tuy nhiên ta có thể nhận ra một ít cay cú và mỉa mai.

Điều này khiến tôi nhớ đến ba điều: (1) Câu chuyện về năm chú khỉ và cái thang, (2) Tinh thần “cua”, và (3) Học thuyết về sự “mô phỏng” của René Girard. Trong bài viết này, tôi sẽ nghiên cứu từng hiện tượng để đi tìm lời giải thích cho hiện tượng “ném đá” Flappy Bird trong những ngày vừa qua.

1. Câu chuyện về năm chú khỉ và cái thang

MyQki

Nguồn

Một nhóm các nhà khoa học đặt 5 con khỉ vào chuồng, và họ để một cái thang với chuối trên đỉnh. Mỗi khi một con khỉ leo thang, họ sẽ tạt nước lạnh vào những con khỉ còn lại. Sau một thời gian, mỗi lần một con khỉ leo thang, những con khỉ còn lại sẽ cố gắng đánh đập nó. Và thế là, không ai dám leo lên chiếc thang mặc kệ sự hấp dẫn của những quả chuối.

Sau đó, các nhà khoa học thay một trong những một khỉ trong chuồng bằng một con khỉ mới, và điều đầu tiên con khỉ mới này làm là tìm cách leo lên thang đế được ăn chuối. Ngay lập tức, nó bị đánh đập bởi những con khỉ còn lại. Sau một vài lần, con khỉ mới này đã chấp nhận việc bị cấm leo thang, mặc dù nó không hề biết nguy nhân. Một con khỉ mới thứ hai được thay thế cho một trong những con khỉ cũ trong chuồng, và sự liều lĩnh leo thang dẫn đến sự đánh đập lại tiếp diễn. Một con khỉ mới lại được thay thế, cho đến khi trong chuồng chỉ toàn là những con khỉ đánh đập người khác mà không hề hiểu nguyên nhân thật sự là gì.

Giả sử khỉ biết trả lời, chúng sẽ nói gì? “Tôi cũng không chắc vì sao tôi đánh nó, có lẽ đây là việc hiển nhiên rồi”. Điều này nghe có quen với bạn không? Hãy chia sẽ câu chuyện này với người khác, có lẽ họ cũng đang tự hỏi vì sao mình phải làm những việc mà họ vẫn phải làm thường ngày. Chắc chắn sẽ có cách giải quyết khác.

Chưa ai chứng minh được khí nghiệm này đã được thực hiện và nó cũng như một lời kêu gọi mang tính chất truyền cảm hứng nhiều hơn là khoa học. Tuy nhiên, sẽ có rất nhiều người đồng cảm với câu chuyện này. Nó đã được đề cập trong rất nhiều sách để giúp người đọc tự vấn và suy nghĩ về định nghĩa thế nào là “chuẩn mực”. Và kỳ lạ thay, nó cũng khiến tôi nhớ về câu chuyện của Flappy Bird, trong tình huống này, một chú khỉ đã thành công trong việc lấy được quả chuối, và những con khỉ khác đang xông vào đánh đập nó.

 2. Tư tưởng “cua”

crab-mentalityNguồn

Tư tưởng “cua” là một tục ngữ tại Phillippines. Nó miêu tả hiện tượng khi bị đặt trong một chiếc thùng, những con cua sẽ tìm cách bám lấy nhau, từ đó không một con cua nào có thể giải thoát thành công, và vì thế tất cả chúng sẽ chết.

Tương tự, câu chuyện này gợi lại hình ảnh khi một người bắt đầu thành công trong một xã hội mà dường khi sự thành công không xuất hiện nhiều lần, lập tức sẽ có những người dồn dập tấn công để dìm cá nhân xuất sắc ấy trở về vị trí “ao làng” của tập thể.

Sự so sánh này cũng xuất hiện trong nhiều nền văn hóa khác, ví dụ “Hội chứng cây thuốc phiện” (Tall poppy syndrome) ở các nước văn hóa Anh quốc, hay “Luật của Jante” (Law of Jante)  ở các nước Bắc Âu. Điều này cho thấy đây là hiện tượng xã hội xuất hiện ở mọi nơi.

Thật không khó để so sánh câu chuyện của Flappy Bird với “tư tưởng cua”. “Game này chẳng có gì đặc biệt”, “Ý tưởng không mới mẻ”, “Tôi cũng làm được, nhưng sao game này thành công mà của tôi thì không?”, “May mắn gặp thời thôi”, “Dù thế nào chăng nữa thì thành công này không xứng đáng”v.v.

Thật dễ dàng để đưa ra những kết luật như thế này. Dễ dàng hơn việc chấp nhận tác giả là một người tài năng, và còn dễ dàng hơn việc thừa nhận cả tác giả và những người chỉ trích anh ta có cùng một điểm xuất phát vô cùng khó khăn.

3. Học thuyết mô phỏng của Girard

bloodlettingNguồn

Có lợi gì không nếu tiếp tục chỉ trích sự thành công của Flappy Bird? Nó có làm cho bạn cảm thấy tốt hơn không? Học thuyết về sự “mô phỏng” của Girad cho là có.

Theo Girad, các xã hội thường tìm vật tế thần trong thời kỳ khủng hoảng. Ví dụ, vào thế kỷ 17, khi y học vẫn chưa phát triển để giải quyết dịch bệnh, nguyên nhân sẽ được gắn cho tà ma, phép thuật, và những người được xem là “phù thủy” bị thiêu sống, móc tim, hành hình, v.v. Những sự kiện khác có thể kể đến như sự xung đột cộng đồng hay xung đột với những thế lực ngoài. Nhiều thành viên trong cộng đồng sẽ tập hợp và thực hiện nghi lễ “tế thần” hay “hành hình”. Họ tin rằng khi đã có một người gánh hết tội lỗi, những biến cố sẽ trôi qua và sự yên bình sẽ được lập lại. Nói cách khác, khi “mô phỏng” dịch bệnh vào một cá thể, khi cá thể này biến mất, dịch bệnh cũng sẽ biến mất.

Sự tập trung chú ý của thế giới dành cho Nguyễn Hà Đông, tác giả của Flappy Bird, có thể bị xem như là một cú đánh mạnh, làm dậy sóng xã hội vốn đang bình lặng.  Theo học thuyết “mô phỏng” của Girad, sự biến mất của Flappy Bird sẽ đưa xã hội quay về trạng thái “bình lặng” như trước đây. Đồng thời, theo Aristotle, những biến cố xảy ra với những cá nhân thành công sẽ làm giảm sự giận dữ của nhiều người khác. Sự tự tôn của nhiều người sẽ được củng cố khi những cá nhân xuất sắc gặp phải sự cố. 

Bên cạnh đó, lại có nhiều người đánh giá sự ra đi của Flappy Bird là hành động hèn nhát, hay một chiêu thức đánh bóng tên tuổi cho tác giả. Tôi thì chỉ thấy câu chuyện về một cá nhân bị chính nhiều người trong xã hội ruồng bỏ và tẩy chay như một cách tìm sự an ủi cho bản thân. 

Dù trong hoàn cảnh nào, câu hỏi được đặt ra là: Hình ảnh của nền công nghiệp game Việt Nam sẽ được thế giới nhìn nhận như thế nào? Hãy nhớ rằng đây chính là thị trường lớn nhất của chúng ta. Đây có phải là cách chúng ta muốn được thế giới đánh giá? Và cuối cùng, làm thế nào chúng ta có thể nuôi dưỡng nhân tài khi đây là cách họ bị đối xử một khi đạt được thành công?

Dĩ nhiên, bài viết không đề cập đến tất cả những người tại Việt Nam. Có rất nhiều người tự hào về thành quả của Flappy Bird, và có nhiều người không quan tâm đến sự kiện này. Tuy nhiên, chúng ta không thể phủ nhận rằng, một khi thành công bị đánh giá với cay độc và mỉa mai, đã có một điều gì đó không đúng về cách xã hội chúng ta vận hành.

Để biết thêm chi tiết về Flappy Bird, hãy đọc thêm bài này tại TechInAsia.

Thinh H.
Dịch và biên tập bởi Lan T.

Hãy để lại những cảm nhận và suy nghĩ về bài viết này🙂 “Like” và “share” để bài viết đến được với nhiều người và để có cuộc thảo luận nhiều chiều hơn.

The English version is available here.

This entry was posted in Opinions | Góc nhìn, Vietnam Case Studies | Câu chuyện Việt Nam and tagged , , . Bookmark the permalink.

Có 5 phản hồi tại Giải thích hành động “ném đá” dành cho Flappy Bird

  1. Loc nói:

    Hi BBT VietSpy,
    Bai viet cua cac ban rat thu vi. Minh co 1 vai gop y nho nho nhu sau:
    1. Phan so sanh cach danh gia phan hoi nguoi dung Viet Nam va nguoi dung nuoc ngoai minh nghi ban so sanh hoi khap khieng. Ban dem so sanh nhung reviews chi co 1 sao = tieng viet voi reviews 5 sao bang tieng anh thi lam sao co the khai quat thai do phan ung cua nguoi Viet va cua nguoi nuoc ngoai voi game ?

    2. Ket luan cua bai cua ban lieu co hoi chu quan khi noi rang “một điều gì đó không đúng về cách xã hội chúng ta vận hành.” ? Lieu hien tuong nay chi xuat hien o Viet Nam chu k he ton tai o cac nuoc khac ?

    Minh co cam giac nguoi viet bai nay da de cam xuc xen lan khi viet nen bai viet van mang 1 so yeu to chu quan. Nhung phan noi dung con lai minh k co y kien🙂

    • Admin nói:

      1. Các bình luận không hề được chọn lọc theo tiêu chí tiếng Anh thì chọn review 5 sao còn tiếng Việt thì chọn review 1 sao, mà đây là do Google tự động sắp xếp các review dựa vào tiêu chí “hữu ích”. Bọn mình đã chụp màn hình thêm nhiều review ngẫu nhiên, và bạn có thể xem đầy đủ lại link này. (Góc phải trên hiển thị tiêu chí sắp xếp của Google).

      2. Ở điểm thứ hai, tác giả đã nói là “tư tưởng cua” xuất hiện ở rất nhiều nơi khác. Ngoài ra, đây là bài viết phân tích Việt Nam, nên những nhận xét đưa ra là về Việt Nam, không có ý so sánh với những xã hội khác.

  2. Thành Linh nói:

    Cái Tư tưởng “cua” của người Philippines mình thấy không ổn thỏa lắm về mặt hiện tượng và liên tưởng.

    Cơ bản là khi bắt một con cua bỏ vào thùng thì nó chỉ có thể bò loanh quanh dưới đáy thùng chứ không thể trèo ra ngoài thùng được. Tương tự, cho cả bầy cua vào thì nó cũng sẽ ngọ nguậy loạn xạ lên cả thôi vì cua vốn dĩ bò ngang chứ không bò dọc mà thoát được ra ngoài. Điểm này những ai đã từng đi bắt cua đồng đều biết.

    Do vậy hiện tượng con cua này kẹp con cua khác cũng là bản năng tự nhiên của chúng khi bị nhốt trong một cái thùng như vậy. Đem so sánh với việc một người xuất sắc bị vùi giập trong ao làng tập thể thì hơi khập khiễng. Còn nghiên cứu khoa học như câu chuyện năm con khỉ và cái thang thì hợp lý hơn.

  3. Tạ Đức Huy nói:

    Hi VietPsy,
    Bài viết có 1 góc nhìn rất thú vị, tuy nhiên mình cho rằng luận điểm đầu tiên:”5 chú khỉ” thực sự không phản ánh vấn đề này. Hiện tượng chú khỉ là 1 thí nghiệm rất nổi tiếng để phản ánh tính bầy đàn, bọn khỉ hoàn toàn không biết tại sao chúng lại đánh con khỉ lấy chuối. Nếu đặt điều đó lên câu chuyện về tác giả Flappy Bird thì dường như không hợp lý.
    -Bọn khỉ hoàn toàn không biết tại sao chúng lại đánh con khỉ lấy chuối, đó chỉ là tập tính thói quen đc chúng học tập khi mới vào chuồng.
    -Người VN cố tình dìm anh Đông xuống vì lòng đố kỵ
    dù hành động có phần tương đồng nhưng 2 mục đích và nguyên nhân của 2 trường hợp là khác nhau.

  4. eizan nói:

    Mình nhận thấy ngoài tư tưởng cua bạn nói mình thấy có “tư tưởng chê” gặp rất nhiều ở VN (mình không tiếp xúc với nước ngoài nên không biết tư tưởng “chê” có gặp ở XH khác không).

    Một bài báo được đưa lên thì đa số các comt chủ yếu là chê, cũng như khi thảo luận nhóm ở trường, để trả lời câu hỏi “mọi người có nhận xét gì không” thì hầu hết sẽ là nhận xét “chê, bổ sung” chứ không có phản xạ là khen người vừa trình bày. Nói chuyện với nhau cũng rất thích nói xấu về người thứ 3 không có tại đó chứ ít khi là ngồi khen người ta. Ở trường giáo viên rất ít khen học sinh mà thường chê, mình đi học chỉ câu khen như “tốt rồi”, “đúng” mình cũng ít khi nhận được còn những câu chê rất nặng thì là thường xuyên.

    Chính bản thân mình cũng bị thói quen này tới mức mình phải tự điều chỉnh trong vài năm gần đây tức là trước khi nhận xét mình phải nghĩ lại xem thật sự có cần “chê” không.

    Nên mình thắc mắc không hiểu việc nhiều người Việt chê trò chơi này có phải chỉ đơn thuần là thói quen chê dù bất cần biết game như thế nào và game có nổi tiếng hay không.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s