Tổng quan về Xã Hội Học (Sociology)

– Tại sao người nghèo cứ nghèo mãi còn người giàu cứ giàu mãi?
– Tại sao đàn ông hay làm chức to mặc dù hồi nhỏ con gái học giỏi hơn con trai?
– Tại sao người ta chỉ cho phép lấy một vợ một chồng mà không được nhiều vợ nhiều chồng?

Nếu từ bé bạn là người hay đặt câu hỏi về cách sống hay trật tự xã hội, và hay bị quát vì hỏi những thứ vớ vẩn ai cũng biết và ai cũng cho là đúng, nhưng bạn không sao quên được những câu hỏi đấy và muốn tìm câu trả lời, thì có lẽ XHH là một lựa chọn tốt. Có thể nó không cho bạn môt đáp án, nhưng tôi chắc chắn một điều, là trên quãng đường tìm câu trả lời ấy, bạn sẽ khám phá ra nhiều câu hỏi hơn. Mà đôi khi, một trí thức lớn thực sự thể hiện ở việc đặt một câu hỏi lớn hơn.

Bài viết giới thiệu tổng quan về Xã hội học cũng như kinh nghiệm học tập XHH tại ĐH Trent (Canada) của tác giả. Bài viết nằm trong loạt chuyên đề Định hướng học tập và nghề nghiệp dành cho khối ngành khoa học xã hội của VIET Psychology

Tổng quan về Xã hội học (XHH)

Mỗi khi có ai đó biết tôi học XHH, họ thường hỏi 2 câu: “Cái đấy là học về cái gì?” và “Học cái đấy thì ra trường làm nghề gì?”. Câu hỏi thứ nhất mang tính định nghĩa, nên đương nhiên bao hàm một phạm trù rất rộng, và mỗi người học hay nghiên cứu XHH ít nhiều sẽ có những câu trả lời của riêng mình. Tôi chỉ xin đưa ra những cảm nhận chủ quan đúc rút từ 4 năm học XHH tại trường đại học Trent ở Canada.

Thứ nhất, XHH là ngành học nghiên cứu về xã hội, có nghĩa là nó đặt mọi thứ trong mối tương quan với các yếu tố xã hội. Dĩ nhiên đối tượng nghiên cứu chủ yếu của XHH là con người, nhưng khác với tâm lý học, nơi con người được xem xét dưới góc độ cá nhân, trong XHH, con người được xem xét như một cá thể của một nhóm. Trong tâm lý học, mỗi con người có một đặc điểm, tính nết khác nhau, còn trong xã hội học, cái được quan tâm là những điểm chung của một loại người. Vì thế, những đơn vị nghiên cứu (research unit) của XHH thường là tầng lớp (social class), hoặc phân chia theo từng nhóm độ tuổi, giáo dục, sắc tộc, tôn giáo, giới tính, v.v.

Trung tâm của XHH do đó không phải là một chủ đề, ví dụ như hóa học là học về các chất, địa lý là học về các loại địa hình, mà là một cách nhìn (a point of view). Khi bạn học XHH, có nghĩa là bạn tập nhìn mọi yếu tố và sự việc dưới góc độ một tổng thể lớn hơn và bao trùm nó. Ví dụ như, XHH sẽ trả lời những câu hỏi như: “Tại sao của con cái những gia đình có thu nhập trung bình trở lên cao hơn con cái những gia đình có thu nhập thấp?”, “Có phải những người xinh đẹp có nhiều khả năng thăng tiến trong công việc hơn những người không xinh đẹp hay không?” hoặc thậm chí “Tại sao một người cao, thon thả, chân dài, da trắng mịn lại được coi là đẹp?” (Ghi chú: Những chủ đề này cũng là đối tượng nghiên cứu của Social Psychology, vốn được xem là phân ngành kết hợp giữa Tâm lý và Xã hội)

Như bạn đã thấy, XHH tìm tòi câu trả lời cho những câu hỏi tưởng như hết sức đơn giản và đương nhiên như thế. Và cả những điều ta vẫn tưởng là ý thích cá nhân. Nhưng khi học XHH, bạn sẽ biết được rằng kể cả việc bạn thích ăn gì, thích mặc gì, cũng là kết quả của tầng lớp xã hội mà gia đình bạn thuộc về, và anh chàng hay cô nàng nào đó bạn coi là mối tình sét đánh thật ra có những đặc điểm hoàn toàn có thể đoán được trước dựa vào hoàn cảnh xuất thân của chính bạn. Có nghĩa là, mọi sự tình cờ và bất ngờ trên đời này thật ra chẳng hề ly kì như ta tưởng!

Học XHH ở Canada

Có lẽ cũng như những môn KHXH ở bất cứ đâu, những lớp tôi từng học qua đa số sinh viên là nữ. Nhưng tôi hầu như luôn là học sinh quốc tế duy nhất trong lớp. Do đặc thù bộ môn, có rất nhiều nội dung học liên quan trực tiếp đến xã hội Canada, do đó là học sinh quốc tế cũng khá thiệt thòi ở chỗ tôi không lớn lên trong xã hội ấy để có những ví dụ hoặc dẫn chứng khi cả lớp thảo luận về một vấn đề. Tuy nhiên, đó cũng là lợi thế nếu biết tận dụng, bởi vì thầy cô giáo và các bạn trong lớp luôn rất hứng thú lắng nghe mỗi khi tôi liên kết hoặc so sánh những gì được học với tình hình xã hội của VN, mà theo như lời một giáo sư của tôi là “mang lại một hơi thở rất mới cho cuộc thảo luận của lớp”.

Ngoài năm đầu tiên là để sinh viên tự do lựa chọn các khóa học đại cương, thì từ năm thứ hai, sau khi sinh viên đã chọn chuyên ngành xong xuôi, các lớp XHH dần trở nên chuyên sâu hơn. Chỉ có ba lớp bắt buộc trong chuyên ngành XHH ở trường tôi là “Lý thuyết cổ điển” (Classical Theories), học về những cây đa cây đề đặt nền móng cho bộ môn XHH hiện đại là Karl Marx, Emile Durkheim và Max Weber. Lớp “Phương pháp XHH” (Methodology) và lớp “Thống kê” (Statistics). Lên năm ba, trường có một loạt lựa chọn các lớp theo chủ đề khác nhau như “XHH gia đình”, “XHH tôn giáo”, “XHH giáo dục”, “XHH giới”, “XHH và cái tôi”v.v. – trong đó mỗi lớp sẽ bổ xẻ một chủ đề dưới góc nhìn XHH. Năm 4 là lớp chuyên sâu hơn cho các chủ đề nhỏ hơn nữa, và sinh viên có thể đăng kí làm luận văn nếu đủ điều kiện và có nhu cầu.

Học XHH ở Canada, hay bất cứ nước phát triển nào khác, có cái thiệt là những vấn đề xã hội của họ không giống ta. Canada là nước đa sắc tộc, nên họ nói nhiều về vấn đề dân nhập cư và bình đẳng giữa các màu da, văn hóa. Họ cũng có hệ thống phúc lợi xã hội rất tốt rồi, nên vấn đề về dân nghèo, về bệnh tật không quá nhức nhối như ở Việt Nam. Tuy nhiên, có một điều lợi là có rất nhiều vấn đề ta đang phải đối mặt thì họ đã trải qua rồi, ví dụ như rác thải môi trường, đô thị hóa hay di cư và nhập cư vào thành phố lớn, vì thế cũng dễ “trông người mà ngẫm đến ta” hơn.

Tương lai nghề nghiệp

Để trả lời cho câu hỏi “Học XHH thì ra trường làm gì?” cũng không hề dễ. Cứ theo truyền thống thì hai ngành người tốt nghiệp XHH có thể làm là: giáo sư và công tác xã hội. Một là bạn có thể học tiếp lên và tiếp tục nghiên cứu về những câu hỏi và các vấn đề xã hội, rồi đi dạy, hoặc làm tư vấn cho chính phủ hoặc vận động chính sách cho các tổ chức phi chính phủ. Hai là bạn đi làm những việc liên quan đến công tác phát triển và các vấn đề xã hội.

Có một thông tin đáng lưu ý là trong giai đoạn sắp tới, nhà nước Việt Nam quyết tâm đầu tư rất lớn cho ngành công tác xã hội, vì nhu cầu thì lớn mà hiện tại đội ngũ cán bộ chưa có đủ trình độ để đáp ứng. Vì thế các bạn đam mê với công việc này chắc chắn sẽ không thiếu đất dụng võ.

Còn nếu bạn muốn làm nghiên cứu về xã hội Việt Nam thì tôi nghĩ cũng có rất nhiều cơ hội, vì trên bản đồ XHH thế giới, Việt Nam và khu vực Đông Nam Á nói chung vẫn còn rất hoang sơ chưa có nhiều người đào bới. Không như châu Âu và các nước Bắc Mỹ, nơi XHH là một ngành khoa học phát triển đã mấy trăm năm nay, do đó vô vàn nghiên cứu đã được viết về những vùng đất này, Việt Nam vẫn còn rất nhiều điều cho bạn khám phá, và vì thế thực sự là một nơi màu mỡ để xới sâu và trình bày với các nhà XHH trên khắp thế giới.

Nguyễn Hồng Vân
http://kechuyen.org

This entry was posted in Sociology | Xã hội học, Study and Job | Học tập và làm việc. Bookmark the permalink.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s