Có nên dạy con bằng súng?

Video clip về người cha Tommy Jordan dạy con gái 15 tuổi đang được lan truyền rộng khắp trên các mạng xã hội. Khi đọc được những lời than phiền, thể hiện thái độ vô lễ đối với gia đình mà Hannah viết trên Facebook, Tommy đã thể hiện sự thất vọng và tức giận. Người cha đã bắn chín phát đạn vào máy tính xách tay của con gái (laptop) như một lời cảnh báo đến con gái. Video này đã tạo nên những làn sóng tranh luận về các hình thức giáo dục con cái. Liệu sử dụng những biện pháp cứng rắn có tạo nên sự thay đổi tích cực trong hành động hay ngược lại, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển tâm lý của con cái thuộc độ tuổi thanh thiếu niên?

 

Lần đầu tiên xem video, xét theo tiêu chuẩn văn hóa đạo đức của một người Việt Nam, tôi sốc vì lời lẽ vô lễ cô gái 15 tuổi này dùng để viết về cha mẹ mình. Tôi sốc vì khi còn ở độ tuổi của cô, tôi thậm chí không được phép nói lớn tiếng với người lớn tuổi. Đến đoạn cuối của video thì tôi lạnh người vì ông Tommy thực sự bắn chín phát đạn vào máy tính xách tay của cô con gái. Tuy nhiên, vì không muốn nhận xét phiến diện, tôi đã xem đi xem lại để chắc chắn rằng mình hiểu chính xác tình huống và cố gắng phân tích thận trọng những chi tiết ông Tommy miêu tả về những quy định trong việc dạy dỗ con cái. Sau khi đã xem và cân nhắc kỹ lưỡng tôi quyết định viết ra những suy nghĩ của mình.

Ban đầu, khi mới đặt bút viết tôi đã đặt vấn đề bằng câu hỏi “Cách dạy con như thế đúng hay sai?” nhưng sau khi suy nghĩ kỹ thì tôi cho rằng do yếu tố khác biệt về văn hóa và tư duy giữa Đông và Tây, ta tạm không nên phán xét ông Tommy. Tôi quyết định lên mạng tìm hiểu xem phản ứng của người Mỹ đối với video này thì thấy trên youtube có rất nhiều sự ủng hộ dành cho người cha và lên án lời lẽ thiếu tôn trọng của cô con gái. Cuộc bỏ phiếu trên trang “Today” của NBC “Today” cho thấy 74% người đọc đồng ý với cách ứng xử của ông Tommy. Tuy nhiên, không nhiều các bình luận đứng trên góc nhìn của Hannah, một cô bé đang ở độ tuổi dậy thì. Liệu cô bé trong hoàn cảnh này đang có những cảm xúc như thế nào về những việc xảy ra xung quanh và hành động của người cha? Nếu xét dưới góc độ của các nghiên cứu tâm lý, hành vi của Hannah hoàn toàn có thể giải thích được.

Trước tiên, Hannah chỉ mới 15 tuổi, độ tuổi thanh thiếu niên với diễn biến tính cách và tâm lý không ổn định. Trong giai đoạn này xuất hiện nhiều mâu thuẫn giữa các mặt đối lập nảy sinh trong quá trình phát triển. Thanh thiếu niên không còn là trẻ nhỏ, có xu hướng hành vi như người trưởng thành nhưng lại chưa đủ độ chín chắn để khẳng định bản thân. Đồng thời, thanh thiếu niên cũng chưa được công nhận là người trưởng thành. Chính vì thế, thanh thiếu niên ở độ tuổi của Hannah có tính cách thất thường, dễ nảy sinh sự chống đối. Ngoài ra, sự thay đổi về mặt thể chất bao gồm các hóc-môn giới tính hoạt động mạnh, cơ thể phát triển và áp lực từ trường lớp cũng tạo nên những áp lực dành cho Hannah.

Độ tuổi thanh thiếu niên thường phải đối mặt với chứng căng thẳng (stress). Rất nhiều nhà nghiên cứu đã cố gắng phân tích tính chất các sự kiện và yếu tố tạo stress. Một phương pháp là phân loại thành yếu tố gây stress cấp tính và yếu tố gây stress mãn tính (Dougall & Baum, 2001). Yếu tố gây stress mãn tính là những sự việc kéo dài và gây ảnh hưởng từng chút một trong khi yếu tố gây stress cấp tính là những sự kiện tạo áp lực đột ngột, mãnh mẽ, có thời điểm bắt đầu và kết thúc rõ ràng. Hành động công khai của ông Tommy có thể tạo nên những sự nhạo báng của bạn bè đồng lứa dành cho Hannah trong khi thanh thiếu niên lại rất cần sự nể trọng từ bạn bè (theo Alison Gopnik, “What’s wrong with the teenage mind?”). Những lời trêu đùa này có thể xem như một yếu tố stress cấp tính, tạo ra cảm xúc tiêu cực và tổn thương tâm lý dành cho Hannah.

Tommy Jordan

Dựa trên những yếu tố gây căng thẳng, các nhà nghiên cứu đã phân loại bốn loại căng thẳng chính: bất lực, mâu thuẫn, thay đổi, áp lực. Xét trong tình huống của Hannah, chúng ta hoàn toàn có thể hiểu vì sao cô bé thể hiện những phản ứng tiêu cực. Thứ nhất, từ bé Hannah đã chứng kiến sự đổ vỡ của cha mẹ ruột và giờ đang sống với cha và mẹ kế (bất lực), thứ hai là bị cấm sử dụng mạng xã hội facebook (áp lực), thứ ba là mệt mỏi vì sau khi đi học tại trường còn phải làm việc nhà và không thể làm những điều mình thích (mâu thuẫn, “approach-advoidance conflict”), và thứ tư là áp lực từ sự thay đổi thể chất và tâm lý của độ tuổi (thay đổi).

Những lời lẽ của Hannah thể hiện sự thiếu tôn trọng cơ bản đối với cha mẹ nhưng ông Tommy không nên cấm đoán quá mức việc Hannah tìm đến với phương tiện giao tiếp xã hội như Facebook. Thực tế bài viết của cô về cha mẹ mình được không ít bạn bè đồng lứa trên Facebook bình luận là đáng yêu hoặc bảnh (cool). Theo nghiên cứu của các nhà tâm lý tại Temple University, các thanh thiếu niên có thể thực hiện một hành vi sai chỉ vì cảm giác nhận được tán thưởng từ bạn bè đồng lứa hoặc biết là bạn bè đồng lứa đang quan sát mình. Ngoài ra, việc Hannah thích giao tiếp với bạn bè trên facebook còn là một biểu hiện của việc tìm đến nguồn hỗ trợ xã hội (social support). Điều này đã được Jemmott và Magloire (1988) đề cập trong nghiên cứu trên đối tượng học sinh đang trải qua áp lực của kỳ thi cuối kỳ. Hai nhà nghiên cứu phát hiện rằng hỗ trợ xã hội nâng cao khả năng miễn dịch: các học sinh nhận được sự hỗ trợ xã hội có kháng thể ngăn nhiễm khuẩn đường hô hấp cao hơn các học sinh không nhận được sự hỗ trợ. Ngoài ra, rất nhiều nghiên cứu chứng minh sự hỗ trợ xã hội giúp giảm sự ảnh hưởng tiêu cực của các sự kiện gây căng thẳng.

Giải thích cho việc Hannah không muốn làm việc nhà và dùng lời lẽ hỗn xược, nhà điều trị tâm lý Christopher J. Ferguson nói rằng : “Tôi đã từng làm việc với rất nhiều bạn thanh thiếu niên và gia đình. Thanh thiếu niên khó chịu về việc làm quá nhiều việc nhà hay những nhiệm vụ khác thường phản ánh cảm nhận xa cách và không được cha mẹ quan tâm. Trong rất nhiều trường hợp thanh thiếu niên có những hành vi không tốt có thể được giải thích bằng sự thất bại của cha mẹ trong việc làm gương trong việc tôn trọng hoặc quan tâm đến con cái ở những năm chúng còn nhỏ.” Nhà điều trị Ferguson trích dẫn một nghiên cứu của Brian Barber trên tạp chí Journal of Marriage and Family cho rằng tính cách của con cái và cách phương pháp giáo dục tiêu cực đều xuất phát từ mâu thuẫn gia đình.

Các nghiên cứu tương tự của Bruce Simons-Morton và các đồng nghiệp đăng trên Journal of School Violence, nghiên cứu của Soh-Leong Lim và đồng nghiệp trên Marriage & Family Review cho rằng sự quan tâm của cha mẹ và phương pháp giáo dục không tạo cảm giác khó chịu cho con cái có tác động tích cực đến sự phát triển của con cái và giảm tỉ lệ mâu thuẫn trong gia đình. Ferguson nhấn mạnh không phải thanh thiếu niên không cần sự kỷ luật từ gia đình, nhưng ngoài việc nghiêm khắc, các bậc phụ huynh cần có sự thể hiện tình cảm và tin tưởng với con cái. Ngoài ra, nhiều nghiên cứu cho thấy, thanh thiếu niên trong các gia đình ly hôn hoặc có mâu thuẫn như Hannah có thể phát triển những rối loạn hành vi như rối loạn hành vi (conduct disorder), rối loạn tính phản kháng (Oppositional defiant disorder) v.v. Đây là yếu tố mà các bậc cha mẹ không nên xem thường.

Về trường hợp của Hannah, rất may mắn sau đó người cha đã nhận thức được dù ông đã răn đe được con gái nhưng cũng đã để lại những tổn thương không nhỏ cho Hannah. Thông qua Facebook, ông Tommy đã cho biết ông và con gái đã trò chuyện để thống nhất về những quy định trong gia đình. Hy vọng sự việc sẽ kết thúc tốt đẹp và tình cảm cha con của Hannah sẽ tiến triển tốt. Qua việc này cũng mong các bậc phụ huynh ở Việt Nam có thêm một nguồn tham khảo thực tế để áp dụng cho phương pháp giáo dục trong gia đình.

Huong N

Tham khảo:

Đào Thị Oanh chủ biên (2007). Vấn đề nhân cách trong Tâm lý học ngày nay. NXB Giáo Dục

Dougall, A.L., & Baum, A. (2001). Stress, health , and illness. In A. Baum, T.A. Revenson, & J.E. Singer (Eds.), Handbook of Health Psychology (pp. 321-337).

Simons-Morton BG, Chen R, Abroms R, Haynie DL. (2008). Parenting Behavior and Adolescent Conduct Problems : Reciprocal and Mediational Effects. Journal of School Violence; 7(1): (3-25).

SL Lim, M Yeh, J Liang, AS Lau, K McCabe. (2008). Acculturation Gap, Intergenerational Conflict, Parenting Style, and Youth Distress in Immigrant Chinese American Families. Marriage & Family Review; 45 (1): (84-106)

This entry was posted in Educational | Giáo dục and tagged . Bookmark the permalink.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s